HISTORIJA BOSANSKE VOJSKE OD 1463 DO 1878 GODINE
Po ulazenju Bosne u sastav Turske Imperije BoÜjaci su dozivjeli ogromne kulturne,vjerske,politicke i vojne promjene.Turska Imperija se pak sa postovanjem odnosila prema vojnom umijecu i ratnickoj tradiciji BoÜjaka i nije se mnogo mijesala u strukturu,naoruzanje,strategiju i taktiku Bosanskih vojnih formacija koje ulaze u sastav njene vojske.BoÜjaci su prolili rijeke krvi boreci se sirom svijeta u sastavu Turske Imperije : po Africi,Aziji i Evropi,za sto su bili bogato nagradjivani,a kada bi pojedini Sultani poceli raditi stvari na ustrb Bosne,podizanjem poreza i slicno,nisu oklijevali da dignu oruzje i zarate i protiv Sultana za punu nezavisnost Bosne.
Koliki je bio doprinos Bosne Turskoj Imperiji govori cinjenica da je do zvanja "Velikog Vezira" (Vrhovnog zapovjednika vojske Turske Imperije),doslo desetak nasih zemljaka.Trojica su dosla do polozaja nasljednika Velikog Vezira,desetorica su bili Veziri sa tri tuga (znak dostojanstva),desetorica su bili upravitelji(namjesnici) pokrajina,dok su trojica bili upravitelji (namjesnici) Bosne sa titulom "Beg",pred kojima su se nosila dva tuga.Bosna je Turskoj Imperiji dala i desetak Admirala,vise od 30 Vezira,te mnostvo drugih dostojanstvenika.BoÜjaci su imali cak i pravo da skoluju o drzavnom trosku svoju djecu u dvorskim (carskim) skolama u Carigradu (adzemi oglan-janjicarski podmladak),i to vrhunsko obrazovanje ih je tako vodilo do najvecih polozaja unutar Turske Imperije.
Bosanski vojnici su bili duzni da se odazovu vlastima Turske Imperije kada bi ih pozvala u vojni pohod,a u prvo vrijeme su bili upucivani samo na evropska ratista,kada je Turska Imperija vrsila velika osvajanja u Srednjoj Evropi.
Prva znacajnija bitka u kojoj su ucestvovali BoÜjaci kao pripadnici vojske Turske Imperije se dogodila 1493 godine na Krbavskom polju u Hrvatskoj.Tom sukobu je prethodila provala Ugarsko-hrvatske vojske u Bosnu,koja je ubrzo bila protjerana sa Bosanske zemlje pretrpjevsi velike gubitke.Tom prilikom Bosanska vojska je prodrla sve do Ljubljane i Graca.Na povratku ih je docekala hrvatska vojska na Krbavskom polju gdje su Hrvati bili strasno porazeni od Bosanske vojske,a imali su preko 5700 mrtvih.
Nekoliko godina poslije ove bitke Bosanska vojska je pod komandom namjesnika Iskender-pa| prodrla u Italiju,sto se desilo 1499 godine,i u nekoliko bitaka porazila Mletacku vojsku (na Brentu i Tagliamentu),a na povratku tesko pustosi Istru i Dalmaciju,ostavivsi iza sebe 132 grada,sela i trgovista u pepelu,uz ogromni ratni plijen.
Godine 1516 BoÜjaci ucestvuju u invaziji na Egipat,koju je poduzeo Sultan Selim I.U presudnom boju za Kairo,22.juna 1517 godine,medju poginulim je bio i Vezir Sinan-pa~ Borovinic,nas zemljak.Sta je taj gubitak znacio za Tursku Imperiju govore Sultanove rijeci koje je izgovorio kada je cuo za njegovu smrt:Egipat osvojih,Sinana izgubih,zar se sa Sinanom moze usporediti jedna pokrajina!
Nakon osvajanja Egipta Sultan salje Bosanske vojne formacije na jug zemlje,prema Sudanu,da cuvaju granice.Tu su izgradili niz tvrdjava i naselja i zenili se mjesnim djevojkama,te su mnogi BoÜjaci tu i zauvijek ostali.Njihovi potomci su se raspoznavali medju ostalim lokalnim stanovnistvom,o cemu Svicarski istrazivac I.L. Burkhardt 1815 godine,nakon sto je prosao tim podrucjem Afrike,pise:"Jos i danas Ibrambe imaju licne crte svojih predaka Bosanskih vojnika,koje je Sultan Selim poslao da cuvaju strazu u tvrdjavu Ibrim."
1514 godine Bosanski vojnici su upuceni u daleku Perziju gdje su ucestvovali u brojnim sukobima braneci interese Turske Imperije.Vojnicka vjestina Bosanskih vojnika je u najboljem svjetlu bila iskazana u cuvenoj "Mohackoj bitci",koja je odlucila sudbinu Madjarskog Kraljevstva.Bosansku vojsku od preko 20 000 vojnika poveo je tadasnji Bosanski namjesnik Husrev-beg i prikljucio je glavnini vojske Turske Imperije kod Beograda.Na celu joj je bio Sulejman Velicanstveni (Zakonodavac).Prvi je krenuo Veliki Vezir,ali je pretrpio velike gubitke od strane Madjarskih oklopnika,sto je izazvalo pravu pomutnju pa su navalili na samo srediste vojske Turske Imperije,sto je ugrozilo i samog Sultana.A onda,kada je stanje postalo krajnje kriticno,kao orkan krene Bosanska vojska i udari u samo srce neprijateljske vojske i razbija njene elitne redove,nakon cega dolazi do pravog rasula medju Madjarima.Madjarski oklopnici su bili naprosto pregazeni.Po predanju,jedan Bosanski vojnik je pred Sultana donio odrubljenu glavu Madjarskog Kralja na kojoj je jos uvijek stajala kruna.Sultan je Bosanske junake bogato nagradio visokim odlicjima i spahijskim posjedima sirom Madjarske.
U 17.stoljecu Carigrad salje BoÜjake na mnoga ratista.Tako,1616 godine ratuju po Rusiji,ugusujuci ustanak u Basarabiji u juznoj Rusiji.Zadatak je bio uspjesno izvrsen i to na takav nacin da se je glas o "StraÜim Bosancima" ¨rio do mnogih tamoÜjih naroda.
Godine 1635 oko 20 000 BoÜjaka ucestvuje u napadu na Poljsku,a po zavrsetku pohoda upuceni su da ucestvuju u napadu na Bagdad.Poslije toga dolazi "Kretski rat",koji je vodjen sa Mletackom Republikom,a potom ucestvuju i u "Beckom ratu",koji je trajao 16 godina,od 1683 do 1699 godine.Takodjer,Bosanska vojska uspjesno ratuje i na teritoriji Bosne,kada je ona bila napadana,a najtezi napad su izvrsili Austrijanci 1737 godine,koji su zapoceli saznavsi da je iz Carigrada stigla naredba Bosanskom namjesniku "da se ne suprotstavlja Austrijancima",jer Sultan nije htio da ima problema sa njima zbog poteskoca sa Rusima.Austrijanci su se nadali da ce lako osvojiti Bosnu i niposto nisu ocekivali da ce se Bosanska vojska suprotstaviti naredjenju iz Carigrada i zestoko braniti Bosnu.Austrijanci su napali sa oko 16 000 vojnika,a najveca bitka se desila kod Banja Luke.Austrijanci su bili potuceni do nogu od strane Bosanske vojske i natjerani u bijeg.Austrijance,koji su bjezali sa bojnog polja nemilosrdno su tamanili Bosanski konjanici sve dok im se ovi nisu molecivo obratili :"Ako Boga znate i svece ljubite,nemojte nas vise proganjati".Na to ih BoÜjaci puste da se mirno prebace preko Save i tako se spase.Pobjeda Bosanske vojske je bila potpuna.
Godine 1788 Austrijanci ponovo napadaju Bosnu i ponovo dozivljavaju poraz.Najpoznatija bitka u tome ratu je bila "Dubicka bitka",gdje su Austrijanci drzali grad pod opsadom dugo vremena,i kada su bili vrlo blizu pobjede i osvajanja grada,Dubicanima stize u pomoc preko 8000 BoÜjaka iz svih dijelova Bosne i nanose totalni poraz Austrijancima.
BoÜjaci su zbog svoje ratobornosti i vojnih podviga bili veoma znani i cijenjeni sirom svijeta,pa neke evropske drzave tokom 18. stoljeca pokazuju veliki interes da imaju BoÜjake u sastavu svojih vojski.Na taj nacin mnogi BoÜjaci bjehu vrbovani i to za veliku placu.Prve takve vojne formacije se pojavljuju u Poljskoj 1744 godine,kada Poljski Kralj August III,od Bosanskih najamnika pravi jedan puk lahke konjice.To je bio razlog da je i Pruska (Njemacka)htjela imati takve borce,te ukljucuje Bosanske placenike u svoju vojsku,koje prvi put upotrebljava kao svoje elitne odrede upravo u ratu protiv Poljske.(F.Genthe,BoÜjaci u najamnistvu stranih drzava,Glasnik Zemaljskog muzeja,XI,Sarajevo 1899.,p.539.)
Takodjer,Bosanske pukovnije su bile oformljene i u Holandiji i Danskoj.Prvi komandant Danske Bosanske pukovnije je bio marsal princ Karlo Hessenski.Zabiljezeno je da su u tim zemljama sve elitne jedinice nazivane BOSANSKE,dakle i one koje u svom sastavu nisu imale nijednog BoÜjaka.(F.Genthe,o.c.,p.537-605.Isti pisac:Sasko-poljska pukovnija BoÜjaka i holandijski kopljanici "BoÜjaci",Glasnik Zemaljskog muzeja,XIV,Sarajevo 1902.,p.369-390)
Poslije historijskog skupa u Tuzli,koji je odrzan od 20.januara do 5.februara 1831 godine,BoÜjaci traze potpunu autonomiju Bosne od Turske Imperije,a zakljuci skupa,koji su bili poslani u Carigrad,svodili su se na to da Bosna ne prihvata reformu vojske,te da se trazi ukidanje namjesnistva (Vezirstva) u Bosni,te da se Bosni da autonomija,da BoÜjaci sami biraju svoga vodju,te da se ubuduce Carigrad ne mijesa u poslove Bosne.Zauzvrat su ponudili da Bosna placa Carigradu danak u iznosu od 4000 kesa(oko 2 000 000 grosa),sto Sultan odbija te dolazi do rata izmedju Bosne i Turske Imperije.Na celo Bosanske vojske se bira Husein Kapetan Gradascevic ZMAJ OD BOSNE,koji na Kosovu,predvodeci Bosansku vojsku od preko 25 000 vojnika nanosi poraz Velikom Veziru,te Sultan salje na Bosnu veliku vojsku,i najvise "zahvaljujuci" neslozi BoÜjaka,odnosno prelazenjem na Sultanovu stranu Smail-age Cengica i Ali-age Rizvanbegovica,Bosanska vojska dozivljava veliki poraz u maju 1832 godine,ali pokret za autonomiju Bosne biva ugasen tek 1850 godine.
Godine 1878,na Berlinskom kongresu,Austrija "dobija pravo" da okupira Bosnu sa cime se BoÜjaci,naravno,nisu slagali te ubrzo upucuju protestno pismo Njemackom kancelaru Bismarku,predsjedavajucem Berlinskog kongresa,koga su potpisali BoÜjaci svih vjeroispovijesti:i muslimani,i katolici,i jevreji,i pravoslavci.Stavljeno mu je do znanja da ce se BoÜjaci oruzano suprotstaviti Austrijskoj vojsci u slucaju da ona krene na Bosnu.BoÜjaci ubrzo formiraju Bosansku vladu i vrse pripreme za odbranu zemlje od predstojeceg napada Austrijske vojske.Za komandanta Bosanske vojske je izabran Smail Haki-beg Selmanovic.
Pocetak napada Austrijske vojske se desio 29.jula 1878 godine iz cetiri pravca: od Gradiske,Broda i Samca na sjeveru,preko Une kod Kostajnice,a dva dana kasnije upali su i sa juga iz Dalmacije,iz pravca Vrgorca i Imotskog,i u samom pocetku napredujuci bez vecih poteskoca,dok nisu stigli do Bosanskih gora kada i pocinje pravi sukob.
Bosanska vojska im se suprotstavlja zestoko sa oko 93 000 vojnika,tako da je Austrija,tada svjetska velesila,bila primorana da dovodi velika pojacanja dovodeci omjer snaga od 3:1 u svoju korist.Austrijska vojska je morala upotrijebiti cak 300 000 vojnika da bi izvrsila vojnu okupaciju Bosne i to poslije zestokih borbi i velikih gubitaka na svojoj strani,uspostavljajuci okupaciju Bosne tek krajem oktobra 1878 godine.
Tri godine kasnije Austrijanci donose i prvi Zakon o vojnoj obavezi domaceg stanovnistva.Godine 1882 formirane su prve cetiri Bosanske pjesadijske formacije u sastavu Austrijske vojske,da bi ih vec 1885 bilo cak 16,od kojih su,iste godine,formirana cetiri samostalna pjesadijska bataljona (sa oznakama I-IV),kojih je vec 1894 godine bilo 12,od kojih se tada formiraju cetiri pjesadijska puka (regimente).Ovi pukovi su 1889 godine izmjesteni iz Bosne i prebaceni u razne dijelove Austro-Ugarske Monarhije.U Becu je bila stacionirana I i IV regimenta,u Gracu II,a u Budimpesti III te su BoÜjaci od tada morali sluziti vojni ruk izvan svoje domovine Bosne,a taj vojni rok je trajao od 2 do 3 godine.
Vojne uniforme su se sastojale od caksira,po uzoru na Bosansko narodno odijelo,i dokoljenica,sve svijetloplave boje.BoÜjaci muslimani su nosili crveni fes,a kasnije su ga nosili svi Bosanski vojnici,bez obzira na vjeroispovijest.Ostala oprema je vecinom bila standardna oprema Austrijske vojske.
Tokom I svjetskog rata BoÜjaci su , kao pripadnici Austrijske vojske,krajnje profesionalno obavljali svoju vojnicku duznost i svojim znanjem i vojnickim umijecem postizali velike podvige u najtezim bitkama I svjetskog rata,na bojistima Galicije,Soce,Piave,u Poljskoj,Karpatima,Alpama,Italiji,itd.Tako je "Druga Bosanska Regimenta" bila najodlikovanija jedinica Austrijske vojske!
Za neprijatelja je pojava Bosanskih vojnika bila zastrasujuca.U ratnim izvjestajima je zabiljezeno da ondje gdje nije bilo Bosanskih vojnika,a da bi se protivniku zadao strah,drugi Austro-Ugarski vojnici bi naticali fesove na motke ili puske kako bi protivnicka strana pomislila da se bore protiv BoÜjaka,nakon cega bi se neprijatelj dao u bijeg.(W.Schachinger,o.c.,p.XIII)
Koliko su Austrijanci cijenili sposobnost i odanost Bosanskih vojnika potvrdjuje i podatak da je upravo jednom Bosanskom bataljonu bilo povjereno cuvanje Cara Franza Josepha i drzanje straze na njegovom dvoru.
Da bi izrazili vjecnu zahvalnost i spomen na doprinos Bosanskih vojnika u Austrijskoj vojsci Austrija je dala brojne Bosanske nazive svojim ulicama,trgovima,toponimima,itd.,a nazive proslavljenih Bosanskih regimenti naslijedile su i neke jedinice savremene Austrijske vojske.Svake godine se odrzavaju komemoracije i defilei u znak sjecanja na doprinos Bosanskih vojnika Austriji.
Po zavrsetku I svjetskog rata Bosna ulazi u sastav Jugoslavije,sto je najcrnji period u njenoj historiji,jer je BoÜjacima bilo negirano pravo na sopstveno nacionalno ime,pravo na sopstveni jezik i uopste povijesni identitet,a to je bila samo "priprema" za kulminaciju toga zlocina nad BoÜjacima sto se i desilo od 1991 do 1995 godine,kada je mucki napadnuta Bosna a nad BoÜjacima vrsen genocid od strane srpsko-crnogorsko-hrvatskih agresora.Ali ta fa¨sticka agresija je zaustavljena od strane ponovo rodjene Bosanske vojske.Bosna je cekala od 1463 do 1992 godine da ponovo postane samostalna drzava,da ponovo dobije svoju Slavnu Bosansku Vojsku,koja se bori samo za Bosnu i njenu slobodu!
Post je objavljen 21.09.2004. u 15:24 sati.